Informatieve vraag/antwoord op raadscommissie d.d. 23 juni 2015
Dirk Rochtus, N-VA:
Geachte Schepen,
Ingegeven door hetgeen mij ter ore is gekomen en in feite ook zelf heb mogen vaststellen bij een plaatsbezoek, ik denk ongeveer anderhalf jaar geleden aan het Toneelhuis en aan de Toneeltoren.
Ja, de Bourla, ik denk dat, u zal dat wel beamen, dat een van de oudste en best bewaarde en meest unieke theater machinerieën in Europa onder zich heeft. Misschien zelfs in de wereld. En dan nog bewaard in een neoclassicistisch monument.
Uniek ook, omdat de historische machinerie bewaard is gebleven, of nog altijd bewaard is, zowel boven als onder het toneel, zoals ik heb mogen vaststellen, en zoals u weet.
Recent verscheen het verslag van Europa Nostra naar aanleding van een bezoek aan historische theaters in Newcastle en Leeds in de binnenkrant van het tijdschrift Monumenten & Landschappen van mei-juni 2015. UW kabinet was daar vertegenwoordigd door uw kabinetschef Jan Rombouts.
Hieruit blijkt dat het voorstel, zoals vooropgesteld door de huidige gebruiker, het Toneelhuis, en de haalbaarheidsstudie van 2013 om de huidige oorspronkelijk bewaarde theatermachinerie van de Bourlaschouwburg te verwijderen en om de zaal te verbouwen naar moderne theatermaatstaven niet zo evident is als het lijkt en dat er wel degelijk alternatieven bestaan die haalbaar én betaalbaar zijn mét respect voor het historisch erfgoed. Uit het bezoek blijkt dat de bezochte historische theatergebouwen niet helemaal te vergelijken vallen met de Bourlaschouwburg, juist omwille van het feit dat de Antwerpse Bourla veel ouder en uniek in de wereld is, want de historische machinerie bleef bewaard, zowel onder als boven het toneel.
De bezochte theaters in Newcastle en Leeds tonen aan dat historische theatermachinerieën ook in de 21e eeuw net zoals industrieel erfgoed wél opnieuw dienst kunnen doen. Gebruik garandeert ook goede bewaring, wat helaas in de Bourlaschouwburg sinds 1993 niet meer het geval is, want toen werd gekozen voor bewaring van de oude theaterinfrastructuur, maar niet voor restauratie en hergebruik.
De talrijke voorbeelden in Engeland maar ook Frankrijk tonen aan dat een historische theateruitrusting wel degelijk kan gerestaureerd en opnieuw gebruikt worden, als dit maar gebeurt met de nodige technische vindingrijkheid en creativiteit van de betrokken theatermakers. Een verregaande modernisering met computerflying (computergestuurde trekken etc.) brengt een hoge investerings- en onderhoudskost van de nieuwe installatie en heel wat nieuwe specifieke problemen met zich mee. Een zorgvuldige restauratie en renovatie daarentegen leidt tot een kwaliteitsvol resultaat, dat de basis vormt voor succesvol en budgetvriendelijk gebruik. Bovendien is een grondige historische voorstudie en documentatie van het gebouw, interieur en machinerie primordiaal voor een renovatieproject.
Engelse historische theaters zetten anno 2015 sterk in op publiekswerking, ontsluiting naar een sterk gediversifieerd publiek en fondsenwerving in nauwe betrokkenheid met particuliere initiatieven én met de stedelijke overheid. Ook het educatieve aspect voor jongeren wordt benadrukt.
Allemaal argumenten die het bewaren, renoveren én hergebruiken van de Bourlaschouwburg primordiaal zouden moeten maken voor dit schepencollege. De Bourlaschouwburg moet weer een parel aan de kroon van Antwerpen worden, net zoals de Reuzen, het MAS, het KMSKA, het Modemuseum, het Red Star Line Museum etc. Maar a.u.b. mét respect voor het historische erfgoed, geen tabula rasa en drastische verwijdering van het historische theatermechanisme, terwijl op enkele tientallen meters er reeds een modern theatergebouw met voldoende mogelijkheden voor hedendaags theater bestaat. Welke schepen wil het immers op zijn geweten hebben en de geschiedenis ingaan als de vernieler van één van de oudste, best bewaarde en meest unieke theatermachinerieën in Europa, ja zelfs in gans de wereld, bewaard in een neoclassicistisch monument? Zou men niet liever de geschiedenis ingaan als de schepen-renovator, die de Bourlaschouwburg zijn oude glorie teruggaf en nieuw leven inblies, mét respect voor het historisch erfgoed? Zodoende de vrees van velen...
Betrokken actoren (Het Toneelhuis, Stad Antwerpen en de Vlaamse Overheid) bereikten een akkoord over de wens om hedendaagse theathervoorstellingen te kunnen aanbieden in de Antwerpse Bourlaschouwburg, rekeninghoudend met de erfgoedwaarde ervan (GVA, 14/04/2015).
Klopt het dat er een concreet plan bestaat werkzaamheden te starten in 2019 en dat de kosten geraamd werden op 30 miljoen euro? Graag klaarheid betreft het al dan niet bestaan en van gebeurlijke inhoud van resp. plan.
Bestaat er zo ook inmiddels consensus voor projectomschrijving? Zo ook wat betreft de herkomst van financieringsmiddelen? Dank alvast voor kennisgeving van de stand van zaken, en daarbij aangave van ter zake uw visie en standpunt.
Schepen Philip Heylen, CD&V:
Voorzitter, ik zal antwoorden wat ik weet. Het plan is in zoverre concreet dat het Toneelhuis als aanbestedende overheid een onderhandelingsprocedure met bekendmaking heeft uitgeschreven voor het aanstellen van een ontwerpteam voor de restauratie en renovatie van de Bourlaschouwburg.
De raming van die bouwkost bedraagt, als je alles zou willen doen, 30 miljoen. Aangevuld met erelonen, indexering en BTW. En dat is natuurlijk een ruwe raming.
En voor de rest verwijs ik graag naar het hele plan, de uitdaging van het project, naar de beslissing die het College genomen heeft op 3 april van dit jaar omdat te onderzoeken. Maar ik herhaal wat ik in het verleden al gezegd heb. Ik stel serieus vragen bij een investering van 30 miljoen euro voor technieken in een theater, u verwijst naar de Stadsschouwburg, maar bij mijn weten heb ik daar de laatste 12, 13 jaar nooit een theatervoorstelling gezien, omdat het natuurlijk geen theater is, daar worden shows gebracht. Daar staan de Chippendales, die staan daar, maar geen theater. En dus het theater in de Bourla is belangrijk. Er is geen enkel voorbeeld, in Frankrijk of in Duitsland of in Spanje van vergelijkbare theaters met dezelfde techniek. Op geen enkele manier vind je dat daar.
Men is daar veel sneller geweest en men heeft daar gewoon al die oude theatertechnieken, in Frankrijk, in Spanje, in Italië, in Duitsland, afgebroken. De voorbeelden die men heeft in Engeland zijn totaal andere voorbeelden. Wil ik daarmee zeggen dat die theatertechnieken niet belangrijk zijn? Neen, natuurlijk niet. Ik zeg alleen maar: de tering naar de nering zetten. En dus als u aan mij vraagt of een theater gebouwd is voor het publiek dat komt kijken naar theatertechnieken, dan herhaal ik wat ik in het verleden al gezegd heb, dan denk ik dat niet. Het publiek komt kijken in de zaal naar het theater dat gespeeld wordt.
Kijk maar eens naar de investering die we gedaan hebben in de Opera daarvoor. Daar stonden ook oude technieken. Maar die heeft men op een bepaald ogenblik vernieuwd. We hebben zelfs het zijtoneel uitgebreid in de Opera om betere opera en beter ballet te kunnen brengen.
Is het mogelijk een oplossing te vinden? Ik denk het wel. Door bijvoorbeeld te gaan kijken naar een deel onder de scene en boven de scene. Dat is nu de oefening die gedaan wordt.
Maar gewoon heel eenvoudig zeggen: we houden alles en laten we doen zoals andere zaken en daar tegenaan gaan. De dag dat we in de Schelde olie vinden of gas, denk ik dat we dat kunnen doen. Maar als we 30 miljoen euro moeten investeren voor theatertechnieken in één instelling, dan is dat ongeveer hetzelfde budget als het restaureren van dit Stadhuis of een deel van de restauratie die kan gedaan worden voor tal van andere grote instellingen. Ik wil een paar dingen noemen. De nieuwbouw van het MAS, de nieuwbouw, niet de invulling van het MAS heeft 31 miljoen euro gekost. De Red Star Line met inrichting, bouw, renovatie en restauratie, 200.000 bezoekers per jaar, heeft 17 miljoen euro gekost. De nieuwbouw voor Plantijn Moretus, de restauraties van het Rubenshuis, de restauraties van het Brouwershuis of gewoon de laatste restauratie van de kathedraal, komen in de verste verte niet aan die 30 miljoen euro. Ik kijk er dus naar uit hoe Europa, hoe Europa Nostra of hoe dat Vlaanderen daar keuzes in maken, maar dit doen lijkt me alleen realistisch als men ook de wil heeft om een realistische oplossing, dat wil zeggen dat men naar een gedeeltelijk bewaren gaat van die oude theatertechnieken. Dat men daardoor de essentie, de vorm, dat men het artistieke verhaal kan spelen enerzijds, en dat men kan tonen wat de bouwwaarde is en dat historisch erfgoed van die theatertechnieken. Ik denk dat dat mogelijk is maar ik stel me alleen vragen, als men alles zou doen wat men nu vraagt, 30 miljoen, zonder de erelonen, de indexering en de BTW. Dan weet ik niet, maar dan gaat dat over een gigantisch groot bedrag. Ik denk dat je daar realistisch moet bij zijn. Wij hebben in elk geval, op de korte termijn, in deze legislatuur, die middelen niet.
Dirk Rochtus, N-VA:
Misschien nog heel even kort, Schepen. Wel, ik had mijn vraag heel kort kunnen houden. Ja, de vraag die blijft, in mijnen hoofde, misschien in die van meerdere. Wat er gaat gebeuren met één van de oudste, best bewaarde en meest uniek theater machinerieën in Europa, hier in Antwerpen, in onze Antwerpse Bourla.
En ik denk dat we dat op vandaag nog altijd niet weten. Maar ik denk dat in ieder geval toch nog debat zal geven hier in de gemeenteraad.
Schepen Philip Heylen, CD&V:
Ja, voor alle duidelijkheid, het zal niet hier in de gemeenteraad zijn, het zal natuurlijk in het Toneelhuis zijn, want het is het Toneelhuis dat daardoor gevat is. Het Toneelhuis heeft nu net, dat heb ik net gezegd, mijnheer Rochtus, het Toneelhuis heeft net een onderzoek, een onderhandelingsprocedure opgestart op basis van wat het college beslist heeft op 3 april, waar een hele… in de beslissing van 3 april staat, ik wil het nog eens voorlezen want het is eigenlijk duidelijk. Het project omvat een volledige restauratie en renovatie van de Bourlaschouwburg, te begrijpen als een combinatie van restauratie en renovatie, vernieuwing of modernisering, waarbij een geïntegreerde aanpak voorop staat, die rekening houdt met alle mogelijke parameters, de monument- en erfgoedwaarde, zowel binnen als buiten, theatertechnieken, aankleding, de huidige bouwfysische toestand en achterstallig onderhoud, de ruimte en functionaliteit voor het ontvangen theater als voor het producerend huisgezelschap, de algemene veiligheid, de werk- en brandveiligheid, de integrale toegankelijkheid, de stabiliteit, de duurzaamheid en de energiehuishouding, de installatie technische voorzieningen, de theater technische uitrusting, de akoestiek en bouwfysica, het publieks- en zitcomfort, het planmatig onderhoud en de exploitatie, de stedelijke zichtbaarheid en de toegankelijkheid.
Als dat allemaal onderzocht is en we weten hoe dat we dat moeten doen, dan is de volgende vraag: wie gaat dat betalen? En ik ben ervan overtuigd gelet op het belang hiervan, en op al die andere zaken die ook in deze gemeenteraad in het verleden zijn naar voor gebracht, dat daar velen met een cheque zullen staan om te zeggen: wij gaan dat betalen natuurlijk.
Dirk Rochtus, N-VA:
Goed, wat mij betreft dan toch, ik wens jullie nog een prettige avond en de commissie is gesloten.