Informatie vraag/antwoord op raadscommissie KR d.d. 19/03/2018
Dirk Rochtus, N-VA
Beste schepen,
‘Erfgoed kan zichzelf niet verdedigen. Het heeft verdedigers nodig.’ Ik heb dat niet zelf uitgevonden, dit was een artikel in de Knack als ik mij niet vergis, dit weekend, en als gemeenteraadslid voel ik mij toch wel aangesproken bij die titel.
Het moet zo ook wel zijn, want u zal het zich herinneren, dat wij in 2016 hebben deelgenomen aan een wandeling van Arsène vzw. Ikzelf was daar aanwezig, collega Giebens, en uzelf was daar ook aanwezig. En hebben wij rondgang gemaakt langs enkele waardevolle beschermingswaardige winkelinterieurs hier in de Antwerpse binnenstad.
Zelf ben ik daar toch wat van geschrokken, wat een pareltjes daar bij waren. Het was toen eigenlijk reeds dat u aangaf daarop te willen inzetten, op die cultuurgoederen, op het behoud daarvan, maar u zou eerst inventariseren wat er eigenlijk aan van die pareltjes hier in de binnenstad aanwezig is.
Ik heb u dan kort na die wandeling, dat was september 2016, wat vliegt de tijd, een vraag gesteld op de commissie. Hoe u dat gaat aanpakken? U heeft gezegd van kijk, laat ons dat eerst inventariseren. Om dan te kijken wat er op die inventaris staat, en vervolgens te kijken hoe een bescherming kan worden georganiseerd, decretaal of via de bouwcode.
Nu zijn we dus inderdaad 2 jaar verder, en ik dacht, het is misschien tijd voor een opvolgvraagje.
Ondertussen heb ik opgemerkt dat er 28 winkelinterieurs geïnventariseerd zijn, diegene waar de authenticiteit het hoogste was.
Bij de geselecteerde winkels is de historische, architecturale of artistieke waarde behalve in het interieur ook in de winkelpui of de façade van het pand af te lezen. De geselecteerde winkelpanden illustreren hoe het vroeger winkelen was: het kader was kleinschaliger, persoonlijker, ambachtelijker en gevarieerder dan het huidige winkellandschap dat door internationale ketens de dag van vandaag wordt gedomineerd.
Dit inventarisproject vormt een ideaal referentiekader voor het uitwerken van beschermingsvoorstellen door het agentschap. Deze waardevolle interieurs zijn immers kwetsbaar in geval van herbestemming van een pand. Verlies en vernietiging van deze cultuurgoederen dient te worden tegengegaan, alsook vervreemdingen naar het buitenland, en zoals wij vorig jaar mochten vernemen, zoals dit gebeurde met het antiek interieur van apotheek Rubens dat nu een tweede leven heeft in Hongkong. De huidige inventaris bewijst het, beste schepen, zo denk ik, 28 historische winkelinrichtingen telt Antwerpen nog. Diegene die er nog zijn, ik denk toch dat we die moeten bewaren.
Zodoende heb ik 4 korte vraagjes voor u:
- Wat is de status van het lopende inventarisproject met Arsène vzw?
- Arsène vzw registreerde veel meer dan 28 voorbeelden, hoewel die 28 de meest beschermingswaardige waren, die in de inventaris bouwkundig erfgoed terecht kwamen. De vraag dringt zich dan ook op of u principieel akkoord gaat met de bescherming van deze 28 en wat inmiddels het resultaat is van het onderzoek, zoals door u in 2016 vooropgesteld, naar de meest effectieve rechtsgrond tot bescherming, decretaal of via de bouwcode, zo bijvoorbeeld, voor de neoclassicistische eenheidsbebouwing van winkelhuizen op de hoek Mechelseplein en Sint-Jorispoort met in n°5 de tabakswinkel Meinertzhagen met een authentiek winkelinterieur, om maar 1 voorbeeld te noemen.
- Voorziet de schepen in uitbreiding door inventarisatie van winkelinterieurs met erfgoedwaarde, in de regio buiten de Singel?
- Heeft de schepen weet van beschermingswaardige winkelpanden, vandaag op de lijst van onbewoonbaar en/of ongeschikt verklaarde woningen?
Schepen Rob Van de Velde, N-VA:
De inventarisatie is vorig jaar afgerond.
Vanuit de administratie werden voorstellen tot beleidskader met ons kabinet overlegd en momenteel wordt in dat verband een collegebesluit voorbereid.
De voorgenomen bescherming ziet er als volgt uit. De bescherming als monument van de 28 weerhouden winkelpanden is geen haalbaar perspectief. En er zal aan Vlaanderen worden gevraagd om 2 panden effectief te beschermen, te weten: de Ganterie Boon in de Lombardenvest en Juwelier Ruys in de Sint-Jorispoortstraat.
Als je dat bekijkt op Vlaams niveau is dat een representatief aantal. Het is niet zo dat we met die 2 ondermatig zouden scoren of wat dan ook.
De overige geïnventariseerde panden worden opgenomen op de inventaris van het bouwkundig erfgoed, waardoor ze gelet op art. 5 van de stedelijke bouwcode toch nu al een vorm van bescherming krijgen. Wenselijkheid van behoud en onderbouwing in geval van wijziging of voorgenomen sloop zijn dan een feit.
Het zwak punt is natuurlijk dat de bouwcode enkel van toepassing is bij vergunningsplichtige werken. Wanneer enkel de inrichting wordt gewijzigd hebben we daar dan op dat moment geen vat op.
Door onze juristen wordt momenteel nog steeds onderzocht of het behoud van die 28 geïnventariseerde panden beter kan verankerd worden door het introduceren van een stedelijke beleidsrichtlijn waarin het behoud van deze winkelinterieurs als uitgangspunt wordt genomen. En hierover heb ik spijtig genoeg nog geen uitsluitsel. Uit eerder juridisch-technisch onderzoek bleek al dat de verankering in een verordening onmogelijk is. Dus die piste is wel al volledig uitgesloten.
Binnen de huidige legislatuur zijn geen middelen voorzien om een uitbreiding van het onderzoek te doen. Eventuele voortzetting / uitbreiding zal van het toekomstig beleid afhangen.
Wat betreft de onbewoonbare panden hebben we op dit moment geen weet van panden die in dit geval verkeren. En ik vermoed dus dat er wat dat betreft ook geen zijn. Anders hadden we dat al gemeld gekregen door het vooronderzoek dat gevoerd is, dus dat kan ik quasi zo goed als uitsluiten.
Dirk Rochtus, N-VA
Gelet de antwoorden denk ik dat we dat toch gaan opvolgen, ook het komende jaar, hoe dit evolueert.
Informatieve vraag/antwoord op raadscommissie d.d. 19 september 2016
Voorzitter, Leen Verbist, SP.a:
Ten eerste over de bescherming van de waardevolle winkelinterieurs, stel ik voor dat eerst de heer Rochtus en daarna de heer Giebens aansluit? Ik dank u.
Dirk Rochtus, N-VA:
Dank u, Voorzitter.
Beste Schepen, collega’s,
In het bestuursakkoord lezen wij over de ambities van de stad wat betreft monumentenzorg. Het siert u, Schepen, bevoegd voor onroerend erfgoed, het initiatief te hebben genomen tot bescherming van cultuurgoederen waarmee ik hier doel op de nog resterende authentieke waardevolle winkelinterieurs die er toch nog zijn in onze binnenstad.
De opdracht die voor u, Schepen, voorligt is het ontwikkelen, mijn inziens, van een visie over de toekomst, dus voornamelijk de wijze van bescherming van dit soort van kwetsbaar erfgoed. Zo is het goed dat u inmiddels opdracht gaf tot inventarisatie van de resterende waardevolle winkelinterieurs. En uit dit inventarisatieproject, zo heb ik begrepen, kunnen dan aanbevelingen volgen met betrekking tot de erfgoedwaarde van het interieur enerzijds, het pand anderzijds, de noodzaak aan, én de wijze van bescherming van die interieurs of panden.
Nu, ik begrijp dat afhankelijk van het onroerend erfgoedbeleid dat u op dit punt voert, dat er sprake zou kunnen zijn van verloedering en leegstand, wat natuurlijk niet de bedoeling kan zijn. Maar gelijk ook mag ons dit niet weerhouden om een oplossing te zoeken voor de situatie vandaag. Met name dat een interieur op de dag van vandaag niet kan beschermd worden als monument, hetzij kan worden opgenomen in de inventaris bouwkundig erfgoed, los van het gebouw waarin het interieur zich bevindt. Dat is dus de vraag die zich vandaag stelt naar de bescherming van de waardevolle winkelinterieurs zoals er dus inderdaad wel een aantal zijn in de stad.
Hoe gaat u deze beschermen bij afwezigheid van erfgoedwaarde van het gebouw waarin het interieur zich bevindt? In de veronderstelling dan ook dat er zich in het tegenovergestelde geval geen probleem stelt, afhankelijk dan van de aanbevelingen die uiteindelijk na de inventarisatie zullen volgen.
Welnu, anders dan mijn collega raadslid Joris Giebens voorstaat, ben ik dus wél van oordeel dat het de moeite waard is om te onderzoeken of historische interieurs gered kunnen worden door ze op een andere locatie te reconstrueren.
Maar het probleem stelt zich dus: op Vlaams niveau is er op vandaag geen decretale mogelijkheid voor bescherming van deze interieurs als roerende goederen. Het topstukkendecreet lijkt volgens mij niet van toepassing, de specialist ter zake collega raadslid Filip Dewinter is niet aanwezig, maar u zal mij niet tegen spreken.
Beste Schepen, kan u ons vertellen hoe u zich mee aan de wieg ziet staan van een regeling die de beste garantie biedt op bescherming van de resterende, historisch waardevolle winkelinterieurs die er nog in Antwerpen aanwezig zijn, op locatie indien mogelijk en bij voorkeur, maar op herlocalisatie als het moet.
Dank u voor uw antwoorden.
Voorzitter, Leen Verbist, SP.a:
Mijnheer Giebens?
Joris Giebens, Groen:
Ja, dank u wel Voorzitter.
Net zoals collega Rochtus was ik vorige week woensdag, denk ik, aanwezig op de eerste wandeling van de vzw Arsène die zich bekommert om die laatste, wellicht 30, historisch waardevolle winkelinterieurs die onze stad nog rijk is. En ik heb de Schepen die daar ook aanwezig was toch bij het begin van de wandeling, goed beluisterd.
En hij heeft inderdaad aangegeven dat wat hem betreft de inventarisatie zal aangenomen worden om er voor te zorgen dat die interieurs mogelijk kunnen behouden blijven, maar ook mogelijk ontmanteld worden op de plek waar ze nu te vinden zijn, en ergens worden opgestapeld of mogelijk geïntegreerd in een ander pand.
Nu, wat absoluut belangrijk is, wat absoluut belangrijk is aan die historisch waardevolle winkelinterieurs, dat is dat die natuurlijk gemaakt zijn voor een bepaalde maatvoering, voor een bepaald gebouw, in een bepaalde winkel, in een bepaalde ruimte, en dat het bewaren ‘in situ’ echt het allerbelangrijkste is. En dat was ook hetgeen wat ik begrepen had uit de visie van de mensen die daar hun werk van maken, van de mensen van de vzw Arsène.
We hebben een aantal prachtige interieurs bezocht, spijtig Schepen dat u niet heel de wandeling hebt kunnen meedoen, maar u zal ze ook wel kennen. We hebben een aantal prachtige interieurs bezocht die, mochten ze ooit moeten ontmanteld worden, echt wel een verlies voor onze stad zouden zijn, zowel op toeristisch gebied als op cultuur historisch gebied.
Dus vandaar eigenlijk mijn vragen, wat aanvullend op hetgeen wat collega Rochtus zegt, zou u hier kunnen bevestigen in deze commissie dat het uw absolute doelstelling is om eerst en vooral in belangrijke mate gaan we voor een bewaring ‘in situ’. In Barcelona is men in staat om 200 winkelinterieurs ‘in situ’ te bewaren. Antwerpen moet dan toch die ambitie hebben om die laatste 30 die wij dan nog rijk zijn, ook ‘in situ’ te kunnen bewaren. En kan u eens aangeven welke middelen dat, buiten die inventaris, u daar mogelijk voor wil inzetten. U hebt, want, natuurlijk die inventaris komt niet uit de lucht vallen. We hebben er hier in deze commissie al een paar keer achter moeten vragen, hij komt er nu en ik ben er heel blij me dat hij er komt, maar welke concrete middelen gaat u aanwenden om die te bewaren ‘in situ’. Bij voorbeeld hebt u toen gesuggereerd de bouwcode, hebt u daar al enig zicht op in welke mate dat mogelijk gaat zijn.
Schepen Rob Van de Velde, N-VA:
Ik zal redelijk kort zijn want de vraagstellers waren aanwezig dus ze hebben gehoord wat ik gezegd heb, en de andere mensen denk ik zijn misschien wat minder geïnteresseerd gezien het uur.
Wat belangrijk is voor dit beleid, is dat we eerst inderdaad werk maken van die inventarisatie. Die inventarisatie staat buiten kijf. We moeten zien, gaat het over 30 winkelinterieurs, en welke zijn deze die effectief moeten kunnen behouden worden?
In tweede orde is het belangrijk dat we een rechtsgrond hebben. Een rechtsgrond die ons kan helpen om te zorgen dat dat behoud, hoe dat dat behoud er ook uit ziet, dat dat behoud effectief kan gegarandeerd worden. Die rechtsgrond die kan ofwel decretaal ofwel misschien via de bouwcode gevonden worden, we gaan dat onderzoeken.
Maar wat belangrijk is, dat is dat we eerst die oefening van die inventarisatie doen. En dan moet ik even kijken van wat zit daar nu achter. En is het de moeite om daar bijvoorbeeld decretaal iets voor te doen of niet, want voor hetzelfde geld ga je zien dat de panden die er vandaag zijn, dat die effectief ook kunnen behouden worden zoals ze zijn en moet je daar misschien wat betreft het onroerend erfgoeddecreet wat verder in gaan en houd je het zoals het vandaag is. Maar misschien kan het ook zijn dat we na inventarisatie merken van, ja ok, er zitten toch wel een aantal panden tussen die misschien voor herbestemming in aanmerking komen. En dan is dat onroerend erfgoeddecreet, als mogelijkheid om tot een afdwingbaar behoud te komen, echt niet geschikt.
Punt 3 dat is steun aan Arsène in hun zoektocht om elkaar te vinden. Ik denk dat het een zeer verstandige zaak is om zowel de eigenaar als diegene die zoekt naar een zeer authentieke winkelinrichting, om die proberen bij elkaar te brengen. Dus ik denk dat we wat betreft die site, die Arsène wenst te maken, dat we daar alle steun moeten aan geven. We zullen zeker en vast zodra dat die inventaris er is en zij met hun project wat verder staan, elkaar nog zien.
En dan ten vierde, ik denk dat, er zit van beiden iets in. Ik denk behoud ‘in situ’ als het kan. Dat moet je zeker en vast vooropstellen. Maar elders als het moet. En ik vind dat we daar die flexibiliteit aan de dag moeten leggen. Als je dat wenst te behouden, moet je ook zorgen dat je de nodige flexibiliteit aan de dag legt waardoor dat je de eigenaars of winkeluitbaters of wie dan ook de mogelijkheid geeft om hun project verder te zetten. En ik ga niet het volledige document voorlezen maar er is licht aan het einde van de tunnel.
En ook de Vlaamse bouwmeester, en dat heeft dan te maken in zijn algemeenheid met onroerend erfgoed. Het is zijn visie dat een gebouw, ook al is dat een beschermd gebouw, sterft op het moment dat het stopt met veranderen. En ik denk dat dit aansluit op de visie, en het beleid in de stad. Het voortbestaan is belangrijker dan precies waar of hoe.