Schriftelijke vraag/antwoord -- ingediend d.d. 13/02/ 2017
Onderwerp: Barokjaar 2018: problemen en complicaties?
Dirk Rochtus, N-VA
Geachte Schepen,
De Stad Antwerpen en Toerisme Vlaanderen investeren respectievelijk 6,2 en 5,7 miljoen euro in het barokjaar 2018 rond PP Rubens en zijn culturele nalatenschap.
Het programma van het culturele evenementenjaar zou in februari worden bekendgemaakt. Inmiddels zijn we medio februari en bereiken ons slechts onheilsberichten. Zo zou de curator van het barokjaar, de Nigeriaans-Amerikaanse schrijver en kunsthistoricus Teju Cole de handdoek in de ring hebben gegooid, ofschoon al wel een voorschot van 66.000 euro ontvangen... En is twijfel gerezen over dé publiekstrekker, met name de heropstelling van de meesterwerken van Rubens, Van Dyck en Jordaens in de altaren van de Sint-Augustinuskerk; welke iconen dan maar vervangen zouden worden door een hedendaagse installatie... Nu deze geruchten niet de grond worden ingedrukt, wil de schepen deze dan bevestigen, of loopt alles volgens schema?
Bovendien had ik graag van de schepen stavaza voor wat betreft volgende punten:
- de invulling van de expo's;
- de invulling van de tentoonstellingen;
- de invulling van de evenementen;
- de invulling van performance's en installaties.
Graag had ik daarbij ook detail verkregen van de wijze van verdeling en besteding in de tijd van genoemde middelen (Stad Antwerpen + Toerisme Vlaanderen):
- over de respectievelijk genoemde expo's, tentoonstellingen, evenementen, performance’s en installaties;
- over de te voeren promoties, e.a. te voorziene uitgavenposten;
- voor de eerste steenlegging, de bouw en oplevering van het Rubens Experience Center;
mede in acht genomen dat het prestigieuze tentoonstellingsproject "Beleef de Vlaamse Meesters" van 2018 tot 2020 loopt.
Caroline Bastiaens, CD&V
Geacht Raadslid,
De Stad Antwerpen en Toerisme Vlaanderen investeren respectievelijk 6,2 en 5,7 miljoen euro in het barokjaar 2018 rond PP Rubens en zijn culturele nalatenschap.
Het programma van het culturele evenementenjaar zou in februari worden bekendgemaakt. Inmiddels zijn we medio februari en bereiken ons slechts onheilsberichten.
Om het aanbod van een toeristische bestemming voortdurend te vernieuwen en om zich te onderscheiden van andere bestemmingen en top of mind te blijven voor buitenlandse toeristen, investeert Toerisme Vlaanderen vanaf 2015 via impulsprogramma’s in zogenaamde hefboomprojecten. Het gaat om projecten met een groot rendement voor de maatschappij, de economie en onze ondernemers.
In dit kader, in bijzonder dat van de 'Vlaamse Meesters' als internationaal sterk merk, werd een projectvoorstel ingediend onder de projectnaam ‘ABC2018. Signed by Rubens’ [Antwerp Baroque City 2018. Signed byRubens]. Het project zal 2018 in Antwerpen tot een cultureel festivaljaar maken waarin Rubens en zowel historische als hedendaagse barok worden verenigd in een kwaliteitsvol, prikkelend en smaakmakend programma van tentoonstellingen, theater, muziek, dans... Het project voorziet ook in een belangrijke investering in onthaalinfrastructuur voor de site met het Rubenshuis en Rubenianum. Op 2 oktober 2015 bekrachtigde het college de indiening van het project bij het Impulsprogramma van Toerisme Vlaanderen (jaarnummer 8222). Op 14 december 2015 nam de gemeenteraad kennis van het tentoonstellingsprogramma van Musea en Erfgoed Antwerpen (jaarnummer 675).
Om een maximale afstemming te kunnen bereiken tussen de relevante en betrokken partners binnen de stad, keurde het college op 19 februari 2016 goed een stuurgroep voor dit project samen te stellen (jaarnummer 1306). Op 19 december 2016 meldde Toerisme Vlaanderen een hefboomsubsidie van 5.776.332 euro toe te kennen voor de realisatie van het project, het cultureel stadsfestival Antwerp Baroque 2018. Rubens as an inspiration (werktitel). Het festival loopt van juni 2018 tot januari 2019 en streeft naar internationale topkwaliteit, verrassing en innovatie.
Stad Antwerpen en Toerisme Vlaanderen realiseren samen een kernprogramma dat bestaat uit verschillende tentoonstellingen waarbij Rubens en de historische barok aangevuld worden met hedendaagse barokke componenten. De tentoonstellingen beperken zich niet tot de klassieke musea, maar zullen ook opduiken in bijvoorbeeld de kerken en op verschillende openbare plekken in de stad. Toerisme Vlaanderen selecteerde een reeks tentoonstellingen en de onthaalinfrastructuur uit het projectvoorstel. De stad Antwerpen cofinanciert deze infrastructuur en tentoonstellingen en voegt er Museum Plantin-Moretus (middelen erfgoed) en AMUZ (middelen kunsten) aan toe; de provincie Antwerpen FOMU. Op maandag 6 maart 2017 om 15.00 uur vindt in het Rubenianum, Kolveniersstraat 20 in 2000 Antwerpen een persconferentie plaats waarbij het kernprogramma van de tentoonstellingen van het festival Antwerp Baroque 2018. Rubens as an inspiration (werktitel) aan binnenlandse pers en publiek wordt bekendgemaakt. De persconferentie vindt plaats in aanwezigheid van de Vlaams minister voor toerisme Ben Weyts, burgemeester Bart De Wever en schepen voor Cultuur Caroline Bastiaens, en de partners die het tentoonstellingsprogramma mee gestalte geven.
Op 8 maart 2017 vindt op Internationale Tourismus-Börse Berlin (ITB) in Berlijn een internationale persconferentie over 'Vlaamse Meesters' plaats. De rest van het programma, naast de tentoonstellingen, wordt verder uitgewerkt met diverse partners in de stad en later bekendgemaakt. Het festival start met een openingsweekend van 1 tot 3 juni 2018.
Zo zou de curator van het barokjaar, de Nigeriaans-Amerikaanse schrijver en kunsthistoricus Teju Cole de handdoek in de ring hebben gegooid, ofschoon al wel een voorschot van 66.000 euro ontvangen...
Teju Cole werd geselecteerd als artistiek inspirator omwille van zijn veelbelovende kritieken op zijn recentste publicaties, Every day is for the thief en Open City. En omdat hij eerder reeds actief was als kunsthistoricus, en zo mogelijk met een andere blik op onze barok en stad kon kijken en reflecteren.
Zijn opdracht werd ruim 18 maanden geleden geformaliseerd en opgedeeld in een driedelige opdracht:
1) curator voor een expo in het MAS
2) door middel van een essaybundel reflecteren op het totaalproject en de onderdelen er van
3) optreden als ambassadeur voor het totaalproject
Voor de opdracht als curator van het MAS ontwikkelde hij een kader – publiek-privaat-secreet en de barok - waarbinnen een co-curator het geheel mee uitwerkte. Daarop werkte Teju Cole verder, maar ondanks tussentijdse evaluaties met de begeleidende stuurgroep, kon er geen concensus worden gevonden die maakte dat het project in het MAS tegemoet kon komen aan de cultuurtoeristische doelstellingen die werden vooropgesteld door de stuurgroep en Toerisme Vlaanderen. Er moest worden besloten om in onderlinge overeenstemming dit pad te verlaten, waarop Teju Cole het niet meer zinvol vond om ook de twee andere onderdelen van de opdracht op te nemen. Er werd dan ook besloten de samenwerking stop te zetten en met het agentschap dat de schrijver vertegenwoordigd, werd een akkoord van stopzetting getroffen conform de contractuele afspraken. Voor deze afgeleverde diensten werd 66.000 euro betaald. Ook reis- en verblijfkosten voor twee maal een verblijf in Antwerpen, en de ontmoetingen en gesprekken met stuurgroep en partners, werden vergoed. Het project verkreeg nu de continuïteit doordat Ben Van Beneden, directeur Rubenshuis, Marieke Van Bommel, directeur MAS en Bert Watteeuw, onderzoeker en co-curator het geheel verder uitwerken en gestalte zullen geven.
En is twijfel gerezen over dé publiekstrekker, met name de heropstelling van de meesterwerken van Rubens, Van Dyck en Jordaens in de altaren van de Sint-Augustinuskerk; welke iconen dan maar vervangen zouden worden door een hedendaagse installatie... Nu deze geruchten niet de grond worden ingedrukt, wil de schepen deze dan bevestigen, of loopt alles volgens schema?
De piste om de originele werken terug te plaatsen in de kerk, werd voorafgaandelijk grondig onderzocht en geëvalueerd. Het KMSKA, de zorgdrager van deze kunstwerken, bestelde een bijkomend rapport om bevindingen te bevestigen. Hierin werd aangetoond aan dat een terugkeer van de originele werken naar Sint- Augustinus uitgesloten is.
Vooreerst zijn er technische bezwaren. De werken uit KMSKA krijgen, het transport, ze in AMUZ opnieuw onderbrengen en ze in de originele setting installeren, wordt als zeer problematisch beoordeeld. Bovendien is een inschatting van kosten omwille van onzichtbare elementen (setting in altaarkader) onvoorspelbaar en moeilijk correct in te schatten.
Maar vooral spelen ook argumenten van behoud en beheer. De klimaatcondities in de kerk versus deze in het KMSKA waar dit veel stabieler is, en een verhuis zou ernstige risico’s inhouden op schade aan de kostbare werken.
En dan is er nog het argument van toegankelijkheid en bereikbaarheid: in KMSKA, waar ze deel zullen uitmaken van de vernieuwde opstelling, quasi dagelijks toegankelijk. In AMUZ niet.
In die zin werd een piste ontwikkeld die een historische continuïteit zal bieden: namelijk opdrachten geven voor hedendaagse kunstenaars in historische gebouwen, zoals het dus bijna 400 jaar eerder gebeurde. Er kan worden verwezen naar zeer relevante voorbeelden van Laurence Weiner in Blenheim castle, Jeff Koons en Anish Kapoor in Versailles, of Olafur Elliasson met Baroque Baroque in het winterpaleis in Wenen. Hier is hedendaagse kunst in relatie tot historische context net een voorbeeld van continuïteit en relevante dialoog tussen oud en nieuw, in respect voor en evenwicht met de geldende tradities.
Deze interventie is zeer belangrijk binnen het programma, maar is niet meteen te beoordelen als dé enige publiekstrekker. Het werd overigens binnen het aan Toerisme Vlaanderen aangereikte programma door Toerisme Vlaanderen niet als betoelaagbaar beoordeeld.
Bovendien had ik graag van de schepen stavaza voor wat betreft volgende punten:
- de invulling van de expo's;
- de invulling van de tentoonstellingen;
- de invulling van de evenementen;
- de invulling van performances en installaties.
Hierbij overzicht van het tentoonstellingsprogramma zoals het op 6 maart 2017 aan de pers zal worden voorgesteld.
Michaelina
locatie: Rubenshuis
data: van 1 juni 2018 tot 2 september 2018
curator: Katlijne Van der Stichelen (Katholieke Universiteit Leuven)
Het Rubenshuis brengt de eerste overzichtstentoonstelling van het oeuvre van Michaelina Wautier (1614–1689) en demonstreert het uitzonderlijke talent van een kunstenares die groot werd in een periode waarin vrouwelijke artiesten zeer zeldzaam waren. Haar werk is zonder meer grensverleggend te noemen. Rubens ontvangt deze leading lady van de barok in zijn kunstenaarswoning op de Antwerpse Wapper.
Sanguine / Bloedrood. Luc Tuymans on Baroque
locatie: M hka in samenwerking met KMSKA
data: van 1 juni 2018 tot 16 september 2018
curator: Luc Tuymans
Het M hka plaatst de geest van de barokmeesters tegenover de visie van hedendaagse kunstenaars. Curator Luc Tuymans brengt dramatische barokwerken binnen in de experimentele ruimte van hedendaagse kunst en overweldigt de bezoeker door sleutelwerken uit de barok in dialoog te plaatsen met werk van klassieke hedendaagse meesters en met nieuw werk van hedendaagse sterren. De expo brengt via unieke bruiklenen nationale, waaronder een spraakmakende selectie van het KMSKA, en internationale topstukken samen.
Experience Traps
locatie: Middelheimmuseum
van: 1 juni 2018 – 30 september 2018
curator: Sara Weyns
Met Experience Traps (werktitel) belicht het Middelheimmuseum de hedendaagse nalatenschap van de Barok. Internationale hedendaagse kunstenaars worden uitgenodigd om, specifiek voor het museum en de openbare ruimte in de stad, nieuwe werken te maken. Die zullen zich bevinden op het kruispunt tussen architectuur, sculptuur en installatie. Ze zoomen in op verschillende stijlelementen kenmerkend voor de barok: de grotto, het doolhof, het tableau vivant, de folly, de fontein, de trompe l’oeil, … .
Paul Kooiker
locatie: FOMU
data: van 28 juni 2018 tot 7 oktober 2018
curator: Paul Kooiker
Al jaren maakt Kooiker beelden vertrekkende van het naakt in de kunst. Zo komt hij tot een eigen, aberrante kunstgeschiedenis. Zijn referentiekader richt zich vooral op de 20ste en 21ste eeuw, met kunstenaars zoals Hans Bellmer of Hans-Peter Feldmann. Voor dit project maakt hij een bijzondere, eenmalige uitstap naar de barok van de 17de en 18de eeuw, de barok van zowel Rubens als Rembrandt.
Monumentale Kerken Antwerpen
data: vanaf 1 juni 2018
Antwerpen telt verschillende kerken waar Barok en de leefwereld van Rubens ‘in situ’ tot leven komt: de Onze- Lieve-Vrouwekathedraal, de Sint-Pauluskerk, de Sint-Andrieskerk, de Carolus Borromeuskerk, de Sint- Augustinuskerk en de net gerestaureerde Sint-Jacobskerk. Deze kerken behoorden tot de meest gedreven opdrachtgevers van nieuw werk aan Rubens en zijn tijdgenoten. In 2018 wordt dit permanente aanbod nog dichter bij de bezoeker gebracht en er komen hedendaagse interventies, zoals de integratie van nieuw werk van Jan Fabre in de Sint-Augustinuskerk.
Closer to Baroque
locatie: Museum aan de Stroom in samenwerking met het Rubenshuis
data: van 28 september 2018 tot 13 januari 2019
curator: Ben Van Beneden en Bert Watteeuw
‘Closer to Baroque’ laat het publiek anders kijken naar de wemelende, uitzinnige creativiteit van de barokke kunst. Want naast de grootse, rijke en theatrale kant is er ook een minder bekende, intieme kant van de leefwereld en kunstproductie van toen. De tentoonstelling illustreert hoe kunstwerken en luxegoederen een belangrijke rol speelden bij religieuze en politieke propaganda, maar ook hoe ze evenzeer fungeerden als exponenten van sociale status in het dagelijkse leven. Zo krijgt de toeschouwer het verhaal achter de schermen van de veelzijdige zeventiende-eeuwse cultuur te zien.
Rubens Boekdesigner
locatie: Museum Plantin-Moretus
data: van 28 september 2018 tot 6 januari 2019
curator: Goran Proot en Geoffrey Brusatto
Museum Plantin-Moretus toont tijdens het Barokfestival alle boekontwerpers en Peter Paul Rubens in het bijzonder. Balthasar I Moretus, kleinzoon van Christoffel Plantin, en zijn jeugdvriend Peter Paul Rubens creëerden samen het Barokboek. Deze vruchtbare samenwerking illustreert de stimulerende wisselwerking tussen uitgever en kunstenaar. De tentoonstelling brengt originele Antwerpen van Peter Paul Rubens en andere 17de eeuwse kunstenaars, hedendaagse creaties tonen aan dat bookdesign, een vak apart is.
Cockeryen (foto | film |food)
locatie: Rockox & Snyders Huis
data: van 28 september 2018 tot 13 januari 2019
curator: Tony LeDuc
De barokke schilder Frans Snyders (Antwerpen, 1579 – 1657) is beroemd om zijn jachttaferelen, imposante markttaferelen en stillevens. Culinair fotograaf Tony Le Duc heeft met Frans Snyders een scherp oog voor aantrekkelijke composities gemeen. Hij tovert met kleur en verheft basisvoedsel tot kunst. Voor de expo Cockeryen brengt hij werken van Snyders en zijn tijdgenoten en confronteert deze selectie met eigen werk. Bijzonder in de beleving is ook de plek, het woonhuis en atelier van Frans Snyders zelf, dat in 2018 zijn deuren opent voor het publiek.
Designed by Rubens
locatie: Rubenshuis
datum: Najaar 2019
curator: Ben Van Beneden
Designed by Rubens besteedt aandacht aan een opmerkelijk aspect van het oeuvre van deze veelzijdige kunstenaar: Rubens als ontwerper van luxueuze en exclusieve kunstvoorwerpen in kostbare materialen als zilver, ivoor of brons. Naar aanleiding van de expositie verschijnt een wetenschappelijke publicatie, de eerste die aan dit onderwerp is gewijd.
voor de eerste steenlegging, de bouw en oplevering van het Rubens Experience Center; mede in acht genomen dat het prestigieuze tentoonstellingsproject "Beleef de Vlaamse Meesters" van 2018 tot 2020 loopt.
Rubens Experience Center
In het nieuwe Rubens Experience Center in het Rubenshuis stapt de bezoeker op een virtuele manier in het leven van Peter Paul Rubens, maar tegelijkertijd wordt hij warm gemaakt om de vele fysieke en mentale sporen die de meester naliet in het Rubenshuis, in de stad en de wereld nadien zelf te gaan ontdekken. De informatie wordt – dankzij multimedia – gegeven in verschillende lagen: de bezoeker pelt als het ware de ene laag na de andere af totdat hij op zijn gewenste, persoonlijke niveau is gekomen.
In oktober 2016 startte de Vlaamse Bouwmeester een procedure met vijf kandidaat-ontwerpers. In mei 2017 wordt de opdracht aan de laureaat-ontwerper gegund. Tijdens het festivaljaar vindt de eerstesteenlegging plaats. De opening van het Rubens Experience Center is gepland voor het najaar 2019, zo mogelijk samen met de heropening van het KMSKA. Het Rubens Experience Center opent in het najaar van 2019 met de expo Designed by Rubens. Toerisme Vlaanderen en de stad Antwerpen investeren samen 6 miljoen euro in het Rubens Experience Center.
Graag had ik daarbij ook detail verkregen van de wijze van verdeling en besteding in de tijd van genoemde middelen (Stad Antwerpen + Toerisme Vlaanderen):
- over de respectievelijk genoemde expo's, tentoonstellingen, evenementen, performance's en installaties;
- over de te voeren promoties, e.a. te voorziene uitgavenposten;
Budget tentoonstellingen
|
Locatie/partner |
Titel Project |
Totaal |
Inbreng stad/vzw |
Inbreng |
|
MAS |
Closer to Baroque |
1.000.000,00 |
437.000,00 |
563.000,00 |
|
Rubenshuis |
Designed by Rubens |
550.000,00 |
240.350,00 |
309.650,00 |
|
Rubenshuis |
Michaelina! |
400.000,00 |
174.800,00 |
225.200,00 |
|
Plantin-Moretus |
Rubens Boekdesigner |
100.000,00 |
100.000,00 |
|
|
KMSKA/MUHKA |
Bloedrood. Luc Tuymans on Baroque |
1.067.610,00 |
236.545,57 |
601.064,43 |
|
Fotomuseum |
Paul Kooiker |
331.500,00 |
0,00 |
|
|
Rockoxhuis |
Cockeryen |
100.000,00 |
43.700,00 |
56.300,00 |
|
MID |
Experience Traps |
1.155.200,00 |
504.822,40 |
650.377,60 |
|
Monumentale kerken |
Werken in situ |
200.000,00 |
87.400,00 |
112.600,00 |
Budget communicatie
Het volledige communicatiebudget bedraagt 915 000 euro en is een gemeenschappelijk budget dat samengesteld is uit telkens 1/3 inbreng van OS – externe citymarketing, Visit Antwerpen en CS.